Quarterly Journal Of Family and Research

fa تبیین و اندازه‌گیری شاخص فرصت انسانی در آموزش ایران Measuring Human Opportunity Index in Education for I.R. Iran تخصصي Special پژوهشي Research <div style="text-align: center;">تبیین و اندازه‌گیری شاخص فرصت انسانی در آموزش ایران*</div> دکتر اسمعیل ابونوری1 علیرضا محمدی2 چکیده <div style="text-align: justify;">برابری فرصت، ما را از توزیع کالاها و خدمات اساسی میان کودکان فارغ از شرایطی همچون جنسیت، پیشینه خانوادگی و محل زندگی مطمئن میسازد و شاخص فرصت انسانی ابزاری را مهیا میکند تا روند تغییرات برابری فرصت در طی زمان در یک کشور یا در مقایسه با سایر کشورها مورد سنجش قرار گیرد. این شاخص با بررسی نرخ پوشش یک فرصت پایه در کنار نحوۀ توزیع آن، نشان می‌دهد که چه سهمی از کل فرصتهای موجود، منصفانه توزیع شده‌ است. در این مقاله پس از تبیین مفهوم نابرابری فرصت و شاخص فرصت انسانی، با بهره‌گیری از داده‌های دو دوره مطالعه بودجه خانوار، نابرابری فرصت در دسترسی به آموزش و میزان منصفانه بودن توزیع دسترسی کودکان به آموزش در ایران اندازه‌گیری شده است. بدین منظور با به کارگیری مدل لوجیت، احتمال دسترسی هر کودک به تحصیل مورد محاسبه قرار گرفته و سپس با به کارگیری روش پیشنهادی باروس و همکاران، شاخص فرصت انسانی محاسبه شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که احتمال دسترسی به آموزش ابتدایی طی سالهای 1383 تا 1392 افزایش یافته و شاخص فرصت انسانی بهبود یافته است. این بهبود می‌تواند برآیند دو عامل باشد. نخست، بهبود نرخ پوشش تحصیلی در جامعه؛ دوم، کاهش نابرابری احتمال دسترسی به آموزش میان گروههای گوناگون جمعیتی. یافته‌ها نشان می‌دهد منشا اصلی افزایش شاخص فرصت انسانی، افزایش اثر مقیاس یا همان افزایش میانگین دسترسی به آموزش در کشور است. با وجود افزایش اثر توزیع، سهم آن در مقایسه با اثر مقیاس کمتر است که این امر نشانگر تداوم نابرابری در دسترسی به آموزش میان افراد بر حسب شرایط است.</div> طبقه‌بندی JEL: C25, C55, I24, O15, O38   کلید واژگان: نابرابری فرصت، دسترسی به آموزش ابتدایی، شاخص فرصت انسانی، ایران ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ * این مقاله از رساله دکتری علیرضا محمدی تحت عنوان «نابرابری فرصت در دسترسی به آموزش در ایران» به راهنمایی دکتر اسمعیل ابونوری در دانشگاه سمنان استخراج شده است. تاریخ دریافت: 96/2/4                     تاریخ پذیرش: 95/7/15 1. استاد اقتصادسنجی و آمار اجتماعی دانشگاه سمنان  e.abounoori@profs.semnan.ac.ir 2. دانشجوی دکتری علوم اقتصادی دانشگاه سمنان، کارشناس سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، پژوهشگاه مطالعات آموزش‌و‌پرورش (نویسنده مسئول) <a href="mailto:a.mohammadi@semnan.ac.ir">a.mohammadi@semnan.ac.ir</a> <div style="text-align: center;">Measuring Human Opportunity Index in Education for I.R. Iran</div>   E. Abounoori, Ph.D. <a href="#_ftn1" name="_ftnref1" title="">[1]</a>  A.R. Mohammadi <a href="#_ftn2" name="_ftnref2" title="">[2]</a>   <div style="text-align: justify;">Equality of opportunity ensures fair distribution of goods and main services among children irrespective of circumstances like gender, family background, and place of residence. In addition, the Human Opportunity Index (HOI) is one way of accounting for differences in access to a particular opportunity over a particular period of time across and within countries. This index shows how equitable the distribution of opportunities is. In the present article, the concepts of inequality of opportunity and HOI have been elaborated on. Afterwards, inequality of access to education as well as fairness of the distribution of children’s access to education was measured using statistical data provided by Iran Statistics Center. To this end, separable logistic model and the method proposed by De Barros et al. were utilized.  Results showed that the likelihood of having access to primary education has increased from 2004 to 2013 and HOI has improved. This improvement can be attributed to two factors: First, improvement in educational coverage rate in the society and second, decline in inequality of access to education among diverse population groups. According to the findings, scale effect is the main source of increase in HOI. In spite of the fact that distribution effect has also increased, its share compared to scale effect is negligible. This in turn is indicative of the fact that inequality of access to education among individuals based on circumstances still prevails.</div>   JEL Classification: O38, O15, I24, C55, C25   Keywords: inequality of opportunity, access to primary education, Human Opportunity Index (HOI), Iran <div>  <hr align="left" size="1" width="33%" > <div id="ftn1">Received: 24/4/2017                                               Accepted: 7/10/2017 [1]. Professor of econometrics and Social Statistics, Semnan University, e.abounoori@profs.semnan.ac.ir</div> <div id="ftn2"><a href="#_ftnref2" name="_ftn2" title="">[2]</a>. Doctoral Student in Economic Sciences, Semnan University, Research Staff, Organization for Educational Research and Planning, Academy of Scientific Studies in Education, (Corresponding author), <a href="mailto:a.mohammadi@semnan.ac.ir">a.mohammadi@semnan.ac.ir</a>  </div> </div> نابرابری فرصت, دسترسی به آموزش ابتدایی, شاخص فرصت انسانی, ایران inequality of opportunity, access to primary education, Human Opportunity Index (HOI), Iran 67 90 http://qjfr.ir/browse.php?a_code=A-10-2-118&slc_lang=fa&sid=1 E. Abounoori اسمعیل ابونوری 10031947532846003922 10031947532846003922 No A.R. Mohammadi علیرضا محمدی 10031947532846003923 10031947532846003923 Yes